مقدمه:

حركت حيات كودك است و مراحل رشد و تكامل حركات او از زيباترين جلوه‌هاي زندگي اوست كه به نوبه‌ي خود از زيبايي‌هاي خالق و جهان خلقت است كه آگاهي و شناخت اين مراحل به ما كمك مي‌كند تا بتوانيم به فرآيند اين تكامل كمك كنيم.بدين جهت فصلي از آخرين كتاب چاپ شده در مورد تربيت بدني در مدارس ابتدايي كه به اين عنوان اختصاص يافته است را ترجمه و به معلمان پرتلاش و صبور دبستان‌ها تقديم مي‌كنيم. اميد آن كه مورد توجه و استفاده قرار گيرد.

خلاصه و اهداف اين مقاله:

ـ هدف از يادگيري مهارت‌هاي حركتي و دلايل اهميت يادگيري آنان در ساعات درس تربيت بدني دوره‌ي ابتدايي.

ـ تعريف مهارت‌هاي حركتي پايه و مهارت‌هاي حركتي خاص.

ـ آشنايي با بازتاب‌ها و پاسخ‌هاي دوران نوباوگي.

ـ آشنايي با تفاوت تربيت آموزش حركات انفرادي و دسته‌جمعي.

ـ عملكردها و الگوهاي حركتي كودكان در يادگيري مهارت‌هاي پايه در:

ـ ضربه زدن.

ـ شوت كردن.

ـ دريافت كردن يا گرفتن.

ـ ارتباط بين قابليت‌هاي حركتي و عملكرد

ـ دويدن

ـ پريدن

ـ لي لي كردن.

ـ پرتاب كردن ماهرانه

ـ نحوه‌ي تقويت مهارت‌هاي خاص ورزشي توسعه‌ي مهارت‌هاي حركتي مهم، فرآيند پيچيده‌اي است كه هم با قابليت‌هاي وراثتي ارتباط دارد و بر عملكرد دوران كودكي اثر مي‌گذارد. در اين دوران تسلط بر مهارت‌هاي جنبشي و دستكاري براي دستيابي به عملكردي مؤثر در محيط ضروري است. پس از تسلط بر اين مهارت‌ها، مهارت‌هاي اساسي حركت يا مهارت‌هاي پايه مانند مهارت‌هاي پرتابي، مهارت‌هاي پرشي و ضربه‌زدن‌ها بايد آموخته شوند و در پايان اين دوره مهارت‌هاي ورزشي خاص مانند پرتاب توپ بسكتبال با ضربه زدن به توپ تنيس را مي‌توان آموزش داد. ما در اين فصل اين الگوي رشد و نمو را به تفصيل مورد بحث قرار مي‌دهيم و در اين بحث دو هدف را دنبال مي‌كنيم: اول آن كه تا فردي توالي رشد را طي نكند نمي‌تواند جريان يادگيري و تسلط بر حركت را تحت تأثير قرار دهد. دوم اين كه فرد بايد ويژگي‌هاي حركت را بفهمد تا بداند كه چه جنبه‌هايي را تغيير دهد تا اثر و كارآيي حركت را افزايش دهد.

در اين بحث دانش پايه‌ي مورد نياز براي دستيابي به هدف ديگر تربيت بدني يعني ارتقا و توسعه‌ي مهارت‌هاي حركتي را ارايه خواهيم كرد. توسعه و ارتقاي مهارت‌هاي حركتي كودكان به دو دليل از اهميت لازم براي لذت بردن از شركت در فعاليت و پيروز شدن را كسب كرده باشند، احتمال حضور در فعاليت‌هاي بيشتري خواهند شد. دوم اين كه آنان با شركت در اين گونه فعاليت‌هاي حركتي نه‌تنها از تجارب حركتي موفق لذت مي‌برند، بلكه آنان به مدت طولاني‌تري ورزش مي‌كنند كه اين امر به هدف ارتقاي آمادگي جسماني كمك مي‌كند. دو هدف ارتقاي آمادگي جسماني و تقويت مهارت‌هاي حركتي بسيار به هم آميخته‌اند. براي كسب موفقيت در فعاليت‌هاي ورزشي، دستيابي به ميزان مناسبي از آمادگي جسماني ضروري است. در غير اين صورت قبل از پايان شركت در آن فعاليت يا مسابقه خسته مي‌شوند اما در همين زمان و همراه با شركت فعالي در فعاليت به مدت طولاني، آمادگي جسماني نيز تقويت مي‌يابد. مهارت‌هاي حركتي پايه و مهارت‌هاي ورزشي خاص را مي‌توان به طريق زير از هم باز مي‌شناسيم.

ـ مهارت‌هاي حركتي پايه

مهارت‌هاي حركتي بنيادي حركاتي هستند كه يك الگوي كلي دارند مانند پرتاب از روي سر، ضربه زدن و پريدن. اين الگوي كلي در خلال دوره‌هاي اوليه و مياني كودكي تقويت مي‌شوند و سپس به صورت مهارت‌هاي ورزشي خاص اصلاح مي‌شوند.

ـ مهارت‌هاي ورزشي خاص

به حركت خاصي اطلاق مي‌شود كه در زمينه‌ي يك ورزش خاص مورد استفاده قرار مي‌گيرد. به عنوان مثال پرتاب كردن، مهارت پايه‌اي است كه زمينه‌ساز رشد مهارت پرتاب توپ در بازي بيس‌بال است. مهارت پايه‌ي پرتاب هم‌چنين زمينه‌ساز مهارت‌هاي ورزشي خاصي مانند مهارت پاس دادن از طريق پرتاب توپ در بازي فوتبال مي‌باشد. به هر حال كسب مهارت‌هاي پايه و قابليت اجراي يك مهارت ورزشي خاص هم‌چون پرتاب توپ در زمين بازي فوتبال بدان معني نيست كه آنان حتماً خواهند توانست يك توپ بيس‌بال را نيز با مهارت پرتاب كنند. كسب، يادگيري و ماهر شدن در اجراي يك مهارت نيازمند تمرين فشرده و زياد است.

كسب  مهارت‌ها در دوران نوباوگي

كودكان حتي در قبل از تولد حركات بسياري را فرا مي‌گيرند و اين را مادران حامله نيز اذعان دارند. نوباوگان هنگام تولد خزانه‌اي از حركات را فرا گرفته‌اند كه مي‌توانند از آن‌ها در محيط تازه‌ي خودشان استفاده كنند. آن‌ها مي‌توانند حركات پيچيده‌اي هم‌چون گرفتن، حركت دست‌ها و پاها براي شناكردن و حركاتي شبيه به حركت راه رفتن هنگامي كه روز يك سطح صاف ايستاده است را انجام دهند. آن‌ها هم‌چنين حركت خاصي را در پاسخ به محرك‌هاي خاص انجام مي‌دهند. بازتاب مورو زماني بروز داده مي‌شود كه سر به طرف جلو يا عقب حركت مي‌كند و شبيه‌سازي دهليزي را موجود مي‌آورد. كودك با كشيدن ستون مهره‌ها و حركت دست‌ها به خارج از بدن پاسخ مي‌دهد و عكس‌العمل نشان مي‌دهد. پاسخ يا بازتاب گرداني زماي ارايه مي‌شود كه كودك سر خود را بر مي‌گرداند اگر سر به طرفي بر مي‌گردد، دست (و گاهي پا) در همان جهت چرخش سر باز مي‌شود و اين در حالي است كه دست و گاهي پا در طرف ديگر بدن جمع مي‌شود. اين پاسخ در مجموع پاسخ يا بازتاب گردني همزمان ناميده مي‌شود. اگر سر به عقب برگشته و چانه را بالا بياورد، دست‌ها تمايل به باز شدن مي‌يابند و پاها به خم شدن دارند. به تدريج پس از تولد و همراه با رشد سيستم عصبي و مغز، اين بازتاب‌ها از بين مي‌روند.

بازتاب‌هاي حركتي اوليه جاي خود را به پاسخ‌ها يا بازتاب‌هاي وضعي مي‌دهند. اين امر كودك را قادر مي‌سازد تا به برخي حركات تسلط كامل بيابد. از جمله‌ي اين بازتاب‌ها مي‌توان به بازتاب‌هايي اشاره كرد كه در خلال آن كودك بدن خود را طوري راست مي‌كند كه بتواند بدن خود را روي زمين بغلتاند. او از بازتاب‌هاي چتري و تعادلي استفاده مي‌كند تا بتواند از افتادن خود جلوگيري كند و تعادل خود را حفظ كند.

مجموعه‌ي حركاتي كه توسط نوباوگان و كودكان انجام مي‌شود زمينه‌ي فراگيري الگوهاي حركتي بعدي را فراهم مي‌سازد. اين الگوها حركاتي را به عنوان سلسله حركات درون مهارتي، و ميان مهارتي شناخته شده‌اند. سلسله حركات ميان مهارتي به حركاتي دلالت مي‌كند كه شكل، تكامل يافته‌ي حركات قبلي است اما با حركات قبلي متفاوت است.

تصوير 1 ـ 3 ت ترتيب حركت ميان مهارتي را قبل از راه رفتن نشان مي‌دهد. اين سلسله حركات درون مهارتي به تغييراتي اطلاق مي‌شود كه درون يك حركتي روي مي‌دهد. به عنوان مثال هنگامي كه كودك شروع به راه رفتن مي‌كند، تغييرات بسياري در كيفيت راه رفتن روي مي‌دهد. در آغاز، راه رفتن كودك به تلو تلو خوردن مي‌ماند. به تدريج كودك تسلط بيشتري بر حركت مي‌يابد تا اين كه سرانجام كودك در سن سه و چهار سالگي به نرمي راه مي‌رود و ديگر نياز به تمركز بر حركات خود هنگام راه رفتن ندارد.